SCENA JAKO SYMBOL
Sceniczny kunszt opery pekińskiej: gesty, walka i dźwięk
Na scenie opery pekińskiej dekoracji niemal nie ma — bat zastępuje konia, stół górę. Oto jak działa symboliczny język tej sztuki.
Zobacz bilety do Teatru Liyuan na GetYourGuide ↗Pusta scena wykonuje pracę pełnej scenografii
Tradycyjne sceny opery pekińskiej niemal nie mają dekoracji — często tylko stół i dwa krzesła, konwencja nazywana niekiedy yizhuo eryi. To, co przedstawiają te proste meble, zmienia się nieustannie w zależności od sposobu, w jaki korzystają z nich artyści: ten sam stół może stać się tronem, szczytem góry, murem miejskim, łożem lub ławą sędziowską w ramach jednego programu, sygnalizowane poprzez pozycję i ruch aktora, a nie jakąkolwiek zmianę scenografii. Nie jest to oszczędnościowy skrót, lecz świadomy wybór estetyczny odziedziczony po teatralnych przodkach opery pekińskiej, przenoszący ciężar budowania scenerii w całości na występ, a nie na projektowanie produkcji — co jest częścią tego, dlaczego słownik aktorski jest tak gęsty od znaczeń.
Codzienne przedmioty stają się symbolicznymi rekwizytami
Zamiast dosłownych dekoracji i pojazdów opera pekińska opiera się na wspólnym słowniku symbolicznych rekwizytów i ruchu, który widzowie uczą się odczytywać. Jedwabny bat trzymany i wymachiwany oznacza, że postać jedzie konia; wiosło poruszane ruchem wioślarskim oznacza łódź przeprawiającą się przez wodę; chodzenie szerokim kołem po scenie sygnalizuje długą podróż, niezależnie od faktycznie pokonanego dystansu; flaga z namalowanym kołem przedstawia przejeżdżający rydwan. Nic z tego nie ma być brane za realizm — to stylizowany skrót, na który zgadzają się zarówno artyści, jak i publiczność, pozwalający opowiedzieć historię obejmującą ogromne odległości, dziesięciolecia czy całe bitwy w zwartej przestrzeni scenicznej i krótkiej scenie.
Sekwencje walki zaczerpnięte z prawdziwych sztuk walki
Akrobatyczna walka, z której słynie opera pekińska, nie jest scenicznym ozdobnikiem — czerpie bezpośrednio z chińskich sztuk walki i treningu akrobatycznego, choreografowanego w precyzyjnie zsynchronizowane układy przewrotów, pracy bronią i walki wręcz. Sekwencje te przypadają głównie artystom wusheng i wudan, którzy przez lata trenują fizycznie równolegle z nauką śpiewu, ponieważ scena walki wymaga takiej samej precyzji jak śpiewana aria, ale z o wiele mniejszym marginesem na błąd. Zamiast symulować chaotyczną przemoc, choreografia jest celowo stylizowana i rytmiczna, często ściśle zsynchronizowana z orkiestrą perkusyjną, dzięki czemu sekwencja walki czyta się równie dobrze jak taniec, co jak walka — widowiskowa, ale zbudowana na prawdziwym fizycznym kunszcie.
Orkiestra: dwie sekcje, jeden wspólny puls
Przedstawienie opery pekińskiej napędza niewielka orkiestra na scenie, podzielona na dwie funkcje. Sekcja cywilna, wenchang, zapewnia melodię za pomocą instrumentów strunowych i dętych, prowadzona przez jinghu — małe, wysokobrzmiące dwustrunowe skrzypce smyczkowe, których przenikliwy ton jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych dźwięków tej sztuki. Sekcja wojskowa, wuchang, opiera się na perkusji — gongach, bębnach i klapkach — i robi znacznie więcej niż wyznaczanie rytmu: sygnalizuje wejścia i wyjścia, podkreśla emocjonalne momenty i napędza tempo akrobatycznych sekwencji walki w ścisłej koordynacji z artystami na scenie. Główny perkusista, grający na małym wysokobrzmiącym bębnie, efektywnie dyryguje całym zespołem w czasie rzeczywistym.
Cztery umiejętności stanowią fundament każdej roli
Trening opery pekińskiej tradycyjnie opiera się na czterech kluczowych umiejętnościach, które każdy wykonawca musi opanować w pewnym stopniu, niezależnie od typu roli: chang — śpiew; nian — stylizowana recytacja i dialog mówiony; zuo — ekspresyjna gra aktorska i ruch; oraz da — walka i akrobatyka. To, jak mocno wykonawca opiera się na każdej z tych umiejętności, zależy od jego hangdang — laosheng (uczony) polega na chang i nian, wusheng (wojownik) na da — ale wszystkie cztery pozostają częścią tradycyjnego programu nauczania. To właśnie to połączenie, a nie jakakolwiek pojedyncza umiejętność w izolacji, odróżnia wykonawców opery pekińskiej od specjalistów zachodnich tradycji śpiewu, aktorstwa czy walki scenicznej, i dlatego trening zazwyczaj rozpoczyna się w dzieciństwie i trwa latami, zanim wykonawca podejmie się głównych ról.