HANGDANG WYJAŚNIONE
Role typy w Operze Pekińskiej: Sheng, Dan, Jing i Chou
Każda postać w operze pekińskiej należy do jednego z czterech typów ról, z których każdy ma własny głos i gestykulację. Gdy nauczysz się je rozpoznawać, każdy spektakl stanie się znacznie łatwiejszy do śledzenia.
Zobacz bilety do Teatru Liyuan na GetYourGuide ↗Cztery główne typy ról w operze pekińskiej
| Typ roli | Kim oni grają | Jak je rozpoznać |
|---|---|---|
| Sheng (生) | Męscy bohaterowie — uczeni, urzędnicy, młodzi mężczyźni, wojownicy | Naturalny głos, powściągliwa gestykulacja, często bez lub z minimalnym makijażem. |
| Dan (旦) | Rola kobiety na przestrzeni wieków i temperamentów | Subtelny ruch, gesty wodnych rękawów, misternie zdobione nakrycia głowy |
| Jing (净) | Potężni, więksi niż życie mężczyźni — generałowie, bogowie, złoczyńcy | Odważny makijaż na twarzy, głęboki, donośny głos, energiczne gesty |
| Chou (丑) | Postacie komiczne, często o niższym statusie lub psotne | Mały biały fragment wokół nosa i oczu, improwizowany dowcip |
Męscy bohaterowie: podział według wieku i umiejętności
Role sheng w operze pekińskiej obejmują role męskich bohaterów, ale ta kategoria nie jest jednorodna. Laosheng to dostojni starsi mężczyźni — uczeni, ministrowie, generałowie — śpiewający naturalnym głosem, często wyróżniający się długą, stylizowaną brodą świadczącą o wieku i statusie. Role xiaosheng to młodzi mężczyźni, zwykle grani wyższym, niekiedy falsetowym głosem, by podkreślić młodość. Role wusheng to wojownicy — żołnierze i awanturnicy — intensywnie szkoleni w akrobatyce i scenicznych walkach, a nie w ozdobnym śpiewie. Wykonawca zwykle specjalizuje się w jednym podtypie sheng przez całą karierę, ponieważ wymagania fizyczne i wokalne, powiedzmy, akrobatyki wusheng, znacznie różnią się od powściągliwej, siedzącej godności oczekiwanej od uczonego-urzędnika laosheng.
Dan: role kobiece oraz długa tradycja występów męskich wykonawców
Role dan w operze pekińskiej przedstawiają kobiety w całej gamie temperamentów: qingyi to cnotliwe, stateczne mężatki lub wdowy, śpiewające w wyrafinowanym, powściągliwym stylu; huadan to żywe, zalotne młode kobiety o szybszych, bardziej figlarnych ruchach; wudan to wojowniczki biegłe w akrobatycznej walce; laodan to starsze kobiety, śpiewające w niższym rejestrze, bliższym naturalnej mowie. Przez większą część historii opery pekińskiej role kobiece wykonywali mężczyźni, szkoleni od dzieciństwa w technice dan – tradycja ta wydała jednych z najsłynniejszych wykonawców tej sztuki. Od XX wieku kobiety coraz częściej grają role dan, ale sama technika dan – głos, gest, chód – pozostaje odrębną, wieloletnią specjalizacją.
Jing: malowane twarze dla potężnych, przerysowanych postaci
Role jing są zarezerwowane dla odważnych, większych niż życie mężczyzn — generałów, wodzów, bóstw, demonów i złoczyńców — granych donośnym, projekcyjnym głosem oraz misternym malowaniem twarzy zwanym lianpu. Kolory i wzory na twarzy postaci jing nie są wyborem dekoracyjnym, lecz zakodowanym sygnałem osobowości, stosowanym według konwencji wypracowanych przez pokolenia występów. Wykonawcy ról jing trenują zarówno potężną prezencję fizyczną, jak i siłę wokalną, ponieważ role te często łączą śpiew z akrobatycznymi sekwencjami walk, z których słynie pekińska opera. Wejście postaci jing jest zwykle jednym z najbardziej efektownych wizualnie momentów w całym programie, właśnie dlatego, że makijaż zapowiada naturę bohatera, zanim padnie choćby jedna linijka śpiewu.
Chou: komediowa rola z licencją na łamanie zasad
Chou – aktorzy komediowi wcielający się w role służących, swatek, niższych urzędników i spryciarzy – są natychmiast rozpoznawalni dzięki niewielkiej białej plamce makijażu wokół nosa i oczu, zwanej niekiedy „twarzyczką małego kwiatka”. Mimo że nazwa kojarzy się z zachodnim klaunowaniem, rola chou wymaga poważnego treningu w akrobatyce, grze słów i wyczuciu komicznego rytmu, a wykonawcy tej roli mają zwykle więcej swobody niż inne typy ról w improwizacji dialogów czy bezpośrednim zwracaniu się do publiczności, przełamując czwartą ścianę dla żartu. Daleka od bycia wypełniaczem, dobrze umiejscowiona scena chou resetuje emocjonalne tempo programu pomiędzy cięższymi partiami sheng, dan czy jing, dlatego niemal każdy wieczór zawiera co najmniej jedną taką scenę.
Dlaczego ten cały system istnieje
Wykonawcy już na wczesnym etapie szkolenia decydują się na jeden hangdang, czyli kategorię ról, i rzadko ją przekraczają, ponieważ każda z nich wymaga innego ustawienia głosu, słownika ruchu scenicznego i repertuaru, którego uczy się latami, a nie miesiącami. Dla widza nagrodą jest czytelność: typ roli postaci – sygnalizowany głosem, chodem, kostiumem, a w przypadku jing i chou – makijażem, mówi w ciągu kilku sekund od wejścia na scenę, kim mniej więcej jest ta osoba, na długo zanim fabuła cokolwiek wyjaśni. Jest to szczególnie przydatne dla osób odwiedzających teatr po raz pierwszy, oglądających wieczorem kilka krótkich, nieznanych utworów, ponieważ system hangdang przejmuje znaczną część pracy narracyjnej, którą zwykle wykonuje sam dialog.