HANGDANG WYJAŚNIONY
Typy ról w operze pekińskiej: Sheng, Dan, Jing i Chou
Każda postać w operze pekińskiej należy do jednego z czterech typów ról, z których każdy ma własny głos i gest. Naucz się je odczytywać, a każde przedstawienie stanie się znacznie łatwiejsze do śledzenia.
Zobacz bilety do Teatru Liyuan na GetYourGuide ↗Cztery główne typy ról w operze pekińskiej
| Typ roli | Kogo przedstawiają | Jak ich rozpoznać |
|---|---|---|
| Sheng (生) | Męscy protagoniści — uczeni, urzędnicy, młodzieńcy, wojownicy | Naturalny głos, powściągliwa gestykulacja, często niewielki makijaż lub jego brak |
| Dan (旦) | Role kobiece w różnym wieku i o różnym temperamencie | Delikatne ruchy, gesty wodnych rękawów, wymyślne nakrycia głowy |
| Jing (净) | Potężni, wielcy mężczyźni — generałowie, bogowie, złoczyńcy | Śmiały makijaż twarzy, głęboki dźwięczny głos, energiczna gestykulacja |
| Chou (丑) | Postacie komiczne, często o niższym statusie lub psotne | Mała biała plama wokół nosa i oczu, improwizowany dowcip |
Sheng: role męskie, podzielone według wieku i umiejętności
Role sheng obejmują męskie role pierwszoplanowe w operze pekińskiej, ale kategoria ta nie jest jednolita. Postacie laosheng to dostojni starsi mężczyźni — uczeni, ministrowie, generałowie — śpiewający naturalnym głosem i często rozpoznawalni po długiej, stylizowanej brodzie oznaczającej wiek i status. Role xiaosheng to młodzi mężczyźni, zazwyczaj wykonywani wyższym, niekiedy falsetowym głosem dla podkreślenia młodości. Role wusheng to mężczyźni waleczni — żołnierze i awanturnicy — gruntownie szkoleni w akrobatyce i walce scenicznej, a nie w ozdobnikach wokalnych. Wykonawca zwykle specjalizuje się w jednym podtypie sheng przez całą karierę, ponieważ trening fizyczny i wokalny wymagany na przykład do akrobatyki wusheng ogromnie różni się od powściągliwej, dostojnej postawy oczekiwanej od uczonego-urzędnika laosheng.
Dan: role żeńskie i długa tradycja męskich wykonawców
Role dan przedstawiają kobiety o różnorodnych temperamentach: qingyi to cnotliwe, opanowane mężatki lub wdowy, śpiewające w wyrafinowanym, kontrolowanym stylu; huadan to żywiołowe, kokieteryjne młode kobiety o szybszym, bardziej figlarnym ruchu; wudan to kobiety waleczne, biegłe w akrobatycznej walce; laodan to starsze kobiety, śpiewające w niższym rejestrze, bliższym naturalnej mowie. Przez znaczną część historii opery pekińskiej role żeńskie wykonywali mężczyźni szkoleni od dzieciństwa w technice dan — tradycja, która wydała niektórych z najsłynniejszych wykonawców tej sztuki. Od XX wieku role dan coraz częściej grają kobiety, lecz sama technika dan — głos, gest, chód — pozostaje odrębną, wieloletnią specjalizacją.
Jing: malowane twarze dla potężnych, wyolbrzymionych postaci
Role jing są zarezerwowane dla śmiałych, wielkich mężczyzn — generałów, watażków, bóstw, demonów i złoczyńców — wykonywanych donośnym, nośnym głosem i z misternym makijażem malowanej twarzy zwanym lianpu. Kolory i wzory twarzy postaci jing nie są dekoracyjnym wyborem, lecz zaszyfrowanym sygnałem osobowości, nakładanym według konwencji wypracowanych przez pokolenia występów. Wykonawcy jing trenują potężną obecność sceniczną równie intensywnie jak siłę wokalną, ponieważ role te często łączą śpiew z akrobatycznymi sekwencjami walki, z których słynie opera pekińska. Wejście jing to zazwyczaj jeden z najbardziej widowiskowych momentów każdego programu — właśnie dlatego, że makijaż ogłasza naturę postaci, zanim padnie choćby jedna śpiewana linia.
Chou: rola komiczna z licencją na łamanie zasad
Wykonawcy chou grają postacie komiczne — służących, swatki, drobnych urzędników, oszustów — natychmiast rozpoznawalne po małej plamie białego makijażu wokół nosa i oczu, nazywanej niekiedy „twarzą małego kwiatu". Mimo podobieństwa nazwy do zachodniej sztuki klowna, role chou wymagają poważnego treningu w akrobatyce, grze słownej i wyczuciu komicznym, a wykonawcy chou często mają większą swobodę niż inne typy ról w improwizowaniu dialogu lub zwracaniu się bezpośrednio do publiczności, przełamując czwartą ścianę dla śmiechu. Scena chou bynajmniej nie jest wypełniaczem — dobrze umiejscowiona resetuje emocjonalne tempo programu między poważniejszymi utworami sheng, dan czy jing, dlatego większość wieczorów zawiera co najmniej jedną.
Dlaczego cały ten system istnieje
Artyści już na wczesnym etapie szkolenia zobowiązują się do jednego hangdang, czyli kategorii typów ról, i rzadko przechodzą między nimi, ponieważ każdy z nich wymaga innego ustawienia głosu, słownictwa ruchowego i repertuaru przyswajanego przez lata, a nie miesiące. Dla publiczności nagrodą jest czytelność: typ roli postaci — sygnalizowany głosem, sposobem chodzenia, kostiumem, a w przypadku jing i chou także makijażem — mówi mniej więcej, jakiego rodzaju osobę oglądasz, w kilka sekund od jej wejścia na scenę, na długo zanim fabuła cokolwiek wyjaśni. Jest to szczególnie przydatne dla osób odwiedzających spektakl po raz pierwszy, które w ciągu jednego wieczoru oglądają program kilku krótkich, nieznanych utworów, ponieważ system hangdang wykonuje znaczną część pracy narracyjnej zwykle pozostawionej samym dialogom.