HANGDANG UITGELEGD
De rollentypes van de Pekingopera: Sheng, Dan, Jing en Chou
Elke Pekingopera-personage valt onder een van vier roltypes, elk met een eigen stem en gebaar. Leer ze herkennen en elke voorstelling wordt een stuk eenvoudiger te volgen.
Bekijk Liyuan Theatre-tickets op GetYourGuide ↗De vier kernrollen van de Pekingopera
| Roltype | Wie zij spelen | Hoe herken je ze |
|---|---|---|
| Sheng (生) | Mannelijke hoofdrollen — geleerden, ambtenaren, jonge mannen, krijgers | Natuurlijke uitstraling, ingetogen gebaren, vaak weinig of geen gezichtsverf |
| Dan (旦) | Vrouwelijke rollen in alle leeftijden en temperamenten | Fijnzinnige bewegingen, watermouwen-gebaar, uitbundige hoofdtooien |
| Jing (净) | Machtige, imposante mannen — generaals, goden, schurken | Gedurfde beschilderde gezichten, een diepe, galmende stem, krachtige gebaren |
| Chou (丑) | Stripfiguren, vaak van lagere komaf of ondeugend | Een kleine witte vlek rond de neus en ogen, geïmproviseerde geestigheid |
De mannelijke hoofdrolspelers, verdeeld naar leeftijd en vaardigheid
Sheng-rollen omvatten de mannelijke hoofdrollen in de Pekingopera, maar de categorie is verre van uniform. Laosheng-personages zijn waardige oudere mannen — geleerden, ministers, generaals — gezongen in een natuurlijke stem en vaak gekenmerkt door een lange, verzorgde baard die wijst op leeftijd en status. Xiaosheng-rollen zijn jonge mannen, doorgaans uitgevoerd in een hogere, soms falsetachtige stem om jeugdigheid te suggereren. Wusheng-rollen zijn krijgshaftige mannen — soldaten en avonturiers — zwaar getraind in acrobatiek en toneelgevechten, eerder dan in vocale versiering. Een performer specialiseert zich doorgaans gedurende zijn hele carrière in één sheng-subtype, aangezien de fysieke en vocale training die nodig is voor bijvoorbeeld wusheng-acrobatiek enorm verschilt van de ingetogen, zittende waardigheid die van een laosheng-geleerde-ambtenaar wordt verwacht.
Dan: vrouwelijke rollen, en een lange traditie van mannelijke performers
De dan-rollen verbeelden vrouwen in uiteenlopende temperamenten: qingyi zijn deugdzame, beheerste gehuwde vrouwen of weduwen, gezongen in een verfijnde, gecontroleerde stijl; huadan zijn levendige, kokette jonge vrouwen met snellere, speelsere bewegingen; wudan zijn krijgshaftige vrouwen die bedreven zijn in acrobatische gevechten; laodan zijn oudere vrouwen, gezongen in een lager register dat dichter bij de natuurlijke spraak ligt. Gedurende een groot deel van de geschiedenis van de Pekingopera werden vrouwelijke rollen vertolkt door mannelijke acteurs die vanaf hun kindertijd waren getraind in de dan-techniek, een traditie die enkele van de meest gevierde performers van deze kunstvorm voortbracht. Vrouwelijke performers spelen sinds de twintigste eeuw vaker dan-rollen, maar de dan-techniek zelf — stem, gebaar, tred — blijft een aparte specialisatie die jaren van studie vereist.
Jing: beschilderde gezichten voor krachtige, uitvergrote personages
Jing-rollen zijn voorbehouden aan gedurfde, grootsere figuren — generaals, krijgsheren, goden, demonen en schurken — vertolkt met een daverende, gedragen stem en het uitbundige beschilderde gezichtsmasker dat lianpu heet. De kleuren en patronen op het gezicht van een jing-personage zijn geen decoratieve keuze, maar een gecodeerd signaal van persoonlijkheid, toegepast volgens conventies die generaties lang zijn opgebouwd in de uitvoeringspraktijk. Jing-artiesten trainen net zo hard op een imposante fysieke présence als op vocale kracht, omdat deze rollen vaak zang combineren met de acrobatische gevechtssequenties waar de Pekingopera beroemd om is. Een entree van een jing is doorgaans een van de meest visueel indrukwekkende momenten van elk programma, juist omdat de beschildering het wezen van het personage aankondigt nog vóór er één noot is gezongen.
Chou: de komische rol met een vergunning om de regels te breken
Chou-spelers vertolken komische personages — bedienden, huwelijksmakelaars, lagere ambtenaren, bedriegers — onmiddellijk herkenbaar aan een klein wit vlekje rond neus en ogen, soms ook wel het "kleine bloemgezicht" genoemd. Ondanks de gelijkenis in naam met westerse clowneske tradities, vereisen chou-rollen serieuze training in acrobatiek, woordspelingen en komische timing, en chou-spelers krijgen vaak meer vrijheid dan andere roltypen om dialogen te improviseren of het publiek direct aan te spreken, waarmee ze de vierde muur doorbreken voor een lach. Verre van opvulling, zet een goed geplaatste chou-scène het emotionele tempo van een programma opnieuw neer tussen zwaardere sheng-, dan- of jing-stukken, en daarom bevat vrijwel elke avond ten minste één zo'n scène.
Waarom het hele systeem bestaat
Uitvoerende artiesten leggen zich vroeg in hun opleiding vast op één hangdang, oftewel roltype-categorie, en wisselen zelden daartussen, omdat elk een andere stemplaatsing, fysiek vocabulaire en repertoire vereist dat jaren kost om te leren, niet maanden. Voor het publiek is de beloning herkenbaarheid: het roltype van een personage — gesignaleerd via stem, tred, kostuum en, voor jing en chou, make-up — vertelt je binnen enkele seconden na diens entree ongeveer wat voor soort persoon je ziet, ruim voordat het plot zelf iets duidelijk maakt. Dat is vooral nuttig voor bezoekers die voor het eerst een programma van meerdere korte, onbekende stukken op één avond bekijken, aangezien het hangdang-systeem een groot deel van het vertelwerk overneemt dat normaal gesproken aan dialoog alleen wordt overgelaten.