HANGDANG UITGELEGD
De roltypes van de Peking-opera: Sheng, Dan, Jing en Chou
Elk personage in de Peking-opera valt onder een van de vier roltypes, elk met een eigen stem en gebarentaal. Leer ze lezen en elke voorstelling wordt veel gemakkelijker te volgen.
Bekijk tickets voor het Liyuan Theater op GetYourGuide ↗De vier kernroltypen van de Peking-opera
| Roltype | Wie ze spelen | Hoe je ze herkent |
|---|---|---|
| Sheng (生) | Mannelijke hoofdrollen — geleerden, ambtenaren, jonge mannen, krijgers | Natuurlijke stem, ingetogen gebaren, vaak weinig of geen gezichtsverf |
| Dan (旦) | Vrouwenrollen van alle leeftijden en temperamenten | Verfijnde bewegingen, watermouwen, uitgebreide hoofdtooien |
| Jing (净) | Krachtige, kleurrijke mannen — generaals, goden, schurken | Vet geschminkte gezichten, diepe sonore stem, krachtige gebaren |
| Chou (丑) | Komische personages, vaak van lagere status of ondeugend | Klein wit vlekje rond neus en ogen, geïmproviseerde geestigheid |
Sheng: de mannelijke hoofdrollen, verdeeld naar leeftijd en vaardigheid
Sheng-rollen omvatten de mannelijke hoofdrollen van de Peking-opera, maar de categorie is niet uniform. Laosheng-personages zijn waardige oudere mannen — geleerden, ministers, generaals — gezongen met een natuurlijke stem en vaak gekenmerkt door een lange, gestileerde baard die leeftijd en status aangeeft. Xiaosheng-rollen zijn jonge mannen, doorgaans uitgevoerd met een hogere, soms falsetachtige stem om jeugd te suggereren. Wusheng-rollen zijn krijgslieden — soldaten en avonturiers — intens getraind in acrobatiek en toneelgevechten eerder dan in vocale versiering. Een artiest specialiseert zich gewoonlijk gedurende zijn carrière in één sheng-subtype, aangezien de fysieke en vocale training die bijvoorbeeld voor wusheng-acrobatiek nodig is enorm verschilt van de ingetogen, zittende waardigheid die van een laosheng-geleerde-ambtenaar wordt verwacht.
Dan: vrouwelijke rollen, en een lange traditie van mannelijke vertolkers
Dan-rollen portretteren vrouwen met uiteenlopende temperamenten: qingyi zijn deugdzame, beheerste getrouwde vrouwen of weduwen, gezongen in een verfijnde, beheerste stijl; huadan zijn levendige, flirtende jonge vrouwen met snellere, speelsere bewegingen; wudan zijn krijgshaftige vrouwen bedreven in acrobatisch gevecht; laodan zijn oudere vrouwen, gezongen in een lager register dichter bij natuurlijke spraak. Gedurende een groot deel van de geschiedenis van de Peking-opera werden vrouwelijke rollen vertolkt door mannelijke acteurs die van kinds af aan in de dan-techniek waren getraind, een traditie die enkele van de meest gevierde vertolkers van de kunstvorm heeft voortgebracht. Vrouwelijke artiesten spelen sinds de twintigste eeuw vaker dan-rollen, maar de dan-techniek zelf — stem, gebaar, gang — blijft een aparte, jarenlange specialisatie.
Jing: geschminkte gezichten voor krachtige, buitenproportionele personages
Jing-rollen zijn voorbehouden aan gedurfde, buitenproportionele mannen — generaals, krijgsheren, godheden, demonen en schurken — uitgevoerd met een daverende, projecterende stem en de uitgebreide geschminkte gezichten genaamd lianpu. De kleuren en patronen van het gezicht van een jing-personage zijn geen decoratieve keuze maar een gecodeerd signaal van persoonlijkheid, aangebracht volgens conventies die door generaties van uitvoeringen zijn opgebouwd. Jing-vertolkers trainen op krachtige fysieke présence evenzeer als op vocale kracht, aangezien deze rollen vaak zang combineren met de acrobatische gevechtssequenties waarvoor de Peking-opera bekendstaat. De entree van een jing is doorgaans een van de meest visueel opvallende momenten in elk programma, precies omdat de schmink de aard van het personage aankondigt nog voordat er een enkele regel wordt gezongen.
Chou: de komische rol met de vrijheid om de regels te breken
Chou-vertolkers spelen komische personages — bedienden, koppelaars, kleine ambtenaren, schurken — onmiddellijk herkenbaar aan een klein wit schminkvlekje rond neus en ogen, soms het "kleine bloemengezicht" genoemd. Ondanks de gelijkenis van de naam met westerse clownerie vereisen chou-rollen serieuze training in acrobatiek, woordspel en komische timing, en chou-vertolkers krijgen vaak meer vrijheid dan andere roltypes om dialoog te improviseren of het publiek rechtstreeks aan te spreken, waarbij de vierde wand wordt doorbroken voor een lach. Verre van opvulling reset een goed geplaatste chou-scène het emotionele tempo van een programma tussen zwaardere sheng-, dan- of jing-stukken, en daarom bevat vrijwel elke avond er minstens één.
Waarom het hele systeem bestaat
Uitvoerenden leggen zich vroeg in hun opleiding vast op één hangdang, of roltypecategorie, en wisselen zelden tussen deze categorieën, omdat elk een andere stemplaatsing, fysiek vocabulaire en repertoire vereist die eerder over jaren dan over maanden worden aangeleerd. Voor het publiek is de winst leesbaarheid: het roltype van een personage — gesignaleerd via stem, gang, kostuum en, voor jing en chou, make-up — vertelt je binnen enkele seconden na hun entree ongeveer wat voor soort persoon je ziet, ruim voordat het plot zelf iets duidelijk maakt. Dat is vooral nuttig voor eerste bezoekers die op één avond een programma van meerdere korte, onbekende stukken bijwonen, aangezien het hangdang-systeem veel van het verhalende werk doet dat normaal gesproken alleen aan dialoog wordt overgelaten.