SAHNE BİR SEMBOL OLARAK
Pekin Operası'nın Sahne Sanatı: Jestler, Dövüş ve Ses
Pekin Operası sahnesinde neredeyse hiç dekor yoktur — bir kamçı atın, bir masa dağın yerini tutar. İşte bu sanat formunun sembolik dili böyle işler.
GetYourGuide üzerinden Liyuan Tiyatrosu biletlerine göz atın ↗Çıplak bir sahne, tam bir dekorun işini görür
Geleneksel Pekin Operası sahneleri neredeyse hiç dekor barındırmaz — çoğu zaman yalnızca bir masa ve iki sandalye; bu gelenek kimi zaman yizhuo eryi olarak adlandırılır. Bu sade mobilyanın temsil ettiği şey, performansçıların onu nasıl kullandığına göre sürekli değişir: aynı masa tek bir program içinde bir taht, bir dağ zirvesi, bir şehir suru, bir yatak ya da bir hâkim kürsüsü hâline gelebilir; bu dönüşüm sahne dekorunun değişmesiyle değil, oyuncunun konumlanışı ve hareketiyle işaret edilir. Bu bir bütçe kısayolu değil, Pekin Operası'nın tiyatro atalarından miras kalan bilinçli bir estetik tercihtir; sahne kurma yükünü prodüksiyon tasarımı yerine tamamen performansın üzerine bırakır — ki oyunculuk dağarcığının anlamla bu denli yoğun olmasının nedenlerinden biri de budur.
Gündelik nesneler sembolik birer sahne eşyasına dönüşür
Pekin Operası, gerçek sahne donanımları ve araçlar yerine, seyircilerin okumayı öğrendiği ortak bir sembolik aksesuar ve hareket dağarcığına dayanır. Elde tutulup sallanan ipek bir kamçı, bir karakterin ata bindiğini gösterir; kürek çekme hareketiyle kullanılan bir kürek, bir teknenin suyu geçtiğini anlatır; sahnede geniş bir daire çizerek yürümek, gerçekte kat edilen mesafe ne olursa olsun uzun bir yolculuğa işaret eder; üzerinde tekerlek resmi bulunan bir bayrak, geçmekte olan bir savaş arabasını temsil eder. Bunların hiçbiri gerçekçilikle karıştırılmak için değildir — bu, hem oyuncuların hem de seyircilerin üzerinde anlaştığı, bir hikâyenin dar bir sahne alanı ve kısa bir sahne içinde uçsuz bucaksız mesafeleri, on yılları ya da tüm savaşları kapsamasını sağlayan üsluplaştırılmış bir kısa yoldur.
Gerçek dövüş sanatlarından esinlenilmiş dövüş sahneleri
Pekin Operası'nın ünlü olduğu akrobatik dövüş sahneleri sahne süsü değildir — doğrudan Çin dövüş sanatları ve akrobasi eğitiminden beslenir; takla, silah kullanımı ve göğüs göğüse mücadeleden oluşan, sıkı zamanlamayla koreografisi yapılmış rutinlere dönüşür. Bu sekanslar ağırlıklı olarak, vokal eğitimlerinin yanı sıra yıllarca fiziksel antrenman yapan wusheng ve wudan sanatçılarına düşer; çünkü bir dövüş sahnesi, söylenen bir aryayla aynı hassasiyeti talep eder, ancak hata payı çok daha azdır. Koreografi, kaotik şiddeti simüle etmek yerine kasıtlı olarak stilize ve ritmiktir; çoğu zaman perküsyon orkestrasıyla sıkı sıkıya senkronize edilir, böylece bir dövüş sekansı en az bir dövüş kadar dans gibi okunur — izlemesi muhteşem, ama gerçek fiziksel beceri üzerine inşa edilmiştir.
Orkestra: iki bölüm, tek bir ortak ritim
Bir Pekin Operası gösterisi, sahnede iki işlevi yerine getiren küçük bir orkestra tarafından yönetilir. Sivil bölüm olan wenchang, yaylı ve nefesli çalgılarla melodi sağlar; başında ise sanat formunun en tanınabilir seslerinden biri olan, delici tınısıyla öne çıkan küçük, tiz perdeli iki telli yaylı bir çalgı olan jinghu bulunur. Dövüş bölümü olan wuchang ise gong, davul ve çıngıraklardan oluşan vurmalı çalgılar üzerine kuruludur ve yalnızca ritim tutmakla kalmaz: giriş ve çıkışları işaret eder, duygusal anları vurgular ve sahnedeki sanatçılarla sıkı bir eşgüdüm içinde akrobatik dövüş sahnelerinin temposunu yönlendirir. Küçük, tiz perdeli bir davul çalan baş vurmalı çalgıcı, tüm topluluğu gerçek zamanlı olarak adeta yönetir.
Her rolün temelinde dört beceri yatar
Pekin Operası eğitimi, geleneksel olarak her icracının rol türünden bağımsız olarak bir dereceye kadar ustalaşması gereken dört temel beceri etrafında düzenlenir: chang, şarkı söyleme; nian, üsluplaştırılmış ezber okuma ve konuşma diyaloğu; zuo, ifade edici oyunculuk ve hareket; ve da, dövüş ve akrobasi. Bir icracının her bir beceriye ne kadar ağırlık verdiği hangdang'ına bağlıdır — bir laosheng âlimi chang ve nian'a, bir wusheng savaşçısı da'ya ağırlık verir — ancak dördü de geleneksel müfredatın bir parçası olarak kalır. İcracıları Batı şarkı, oyunculuk veya sahne dövüşü geleneklerindeki uzmanlardan ayıran şey, herhangi bir tek becerinin tek başına değil, bu bileşimin kendisidir; eğitimin tipik olarak çocuklukta başlamasının ve bir icracının başrolleri üstlenmesinden önce yıllarca sürmesinin nedeni de budur.